Relatie en seksualiteit in de tweede levenshelft

  • Auteur Lucas Van de Ven , Lies Van Assche
  • Pdf openbaar No

Seksualiteit bij ouderen is lange tijd een taboe onderwerp geweest en er is nog steeds te weinig aandacht voor dit thema, zeker wanneer het gaat om de groep van ouderen die een chronische ziekte hebben en daardoor hulpbehoevend zijn. In deze tekst overlopen we vooreerst enkele belangrijke bevindingen in verband met de langdurige partnerrelatie. Meer specifiek gaan we na of ouderen tevreden zijn in de relatie en welke ontwikkelingstaken zich aandienen. We bespreken het seksuele functioneren op latere leeftijd en bij ziekte. Daarnaast lichten we toe wat de impact van dementie is op lichamelijke en psychische intimiteit. Vervolgens staan we stil bij senioren die, na een scheiding of het overlijden van een partner, alleenstaand zijn geworden. Deze paper vormt een theoretische beschouwing, met verwijzingen naar wetenschappelijke onderzoeken en geïnspireerd door de klinische praktijk. We proberen een klinisch relevant overzicht te bieden van de uitdagingen die bestaan in de seksuele relaties van ouderen en die dus ook de professionele hulpverlener kunnen helpen bij het werken met oudere cliënten.

Gepubliceerd in 2019, jaargang 43, Nummer 3

Nieuwe interviewmethode voor het in kaart brengen van de dynamische relationele en seksuele geschiedenis van jongvolwassenen

  • Auteur Daphne van de Bongardt , Mirthe Verbeek , Britt Rook
  • Pdf openbaar No

Zowel in de wetenschappelijke literatuur als in de klinische praktijk is vooralsnog onvoldoende aandacht voor de verwevenheid tussen liefde en seksualiteit. Vooral jongeren zouden, ten behoeve van een gezonde en positieve seksuele ontwikkeling, gebaat zijn bij meer aandacht in opvoeding en voorlichting voor de complexe relationele context van seksuele beslissingen en interacties. Om deze dynamische samenhang tussen beginnende ervaringen met romantische relaties en seksualiteit van jongeren inzichtelijk te maken, is een nieuwe semigestructureerde interviewmethode ontwikkeld als onderdeel van een grotere studie naar de verwevenheid van liefde en seks binnen jonge koppels. Het ontwikkelde Relationele en Seksuele Geschiedenis (RSG) Interview bestaat uit vijf stappen, en wordt visueel ondersteund door een relatiematrix om in kaart te brengen hoe ontwikkelingen in relationele en seksuele aspecten van vroege intieme relaties (van de adolescentie tot de jongvolwassenheid) met elkaar samenhangen en zich tot elkaar verhouden en hoe jongeren cumulatief (over hun relaties heen) leren over wat ze wel en niet willen in hun intieme relaties. Het uitproberen van de nieuw ontwikkelde RSG interviewmethode in een kleinschalige kwalitatieve studie met n = 16 jongvolwassenen (9 vrouwen, 7 mannen) van 19 tot 25 jaar laat zien dat deze geschikt is om op een semigestructureerde manier de chronologische, dynamische en verweven relationele en seksuele geschiedenis van jongvolwassenen uit te vragen. De RSG interviewmethode kan bijdragen aan meer benodigd wetenschappelijk onderzoek naar de associatie tussen liefde en seksualiteit en kan bovendien een waardevol handvat bieden voor de seksuologische en relatie-therapeutische klinische praktijk.

Gepubliceerd in 2019, jaargang 43, Nummer 3

Jongeren, sociale media en seksualiteit: een literatuurbeschouwing

  • Auteur Ine Vanwesenbeeck
  • Pdf openbaar Yes

De wetenschappelijke bestudering van de seksualiteit van jongeren richt zich de afgelopen jaren, begrijpelijkerwijs, steeds meer ook op de rol van sociale media. Zowel het fenomeen zelf als het onderzoek ernaar zijn sterk in ontwikkeling. Vergaande conclusies met betrekking tot een dergelijk moving target zijn dan ook niet aan de orde. Niettemin kan het nuttig zijn een tussenstand op te maken. In dit artikel wordt de betreffende literatuur beschouwd. Onderzoek naar de plaats van sociale media in de seksuele ontwikkeling, naar de mate van (zelf )seksualisering op sociale media, naar de effecten van sociale media op gedrag en cognities van jongeren en naar de empowering aspecten van sociale media passeren, onder andere, de revue. Geconcludeerd wordt dat er beslist vorderingen zijn in het doorgronden van (seksueel) gedrag op sociale media en de gevolgen daarvan. Vooral vragen naar de determinanten van verschillen tussen jongeren, zowel in gedrag en gebruik van sociale media als in beleving en effecten ervan, staan veelal nog open.

Gepubliceerd in 2018, jaargang 42, Nummer 1

Een verkenning van de seksuele dubbele standaard bij adolescenten en jongvolwassenen in Nederland

  • Auteur Peggy M.J. Emmerink, Ine Vanwesenbeeck, Regina J.J.M. van den Eijnden, Jacques J.D.M. van Lankveld, Tom F.M. Ter Bogt
  • Pdf openbaar Yes

De seksuele dubbele standaard (SDS) is een patroon van verwachtingen dat (jonge) vrouwen seksuele terughoudendheid voorschrijft, terwijl het (jonge) mannen seksuele activiteit dicteert. Het onderschrijven van deze SDS is geassocieerd met negatieve consequenties voor de seksuele en mentale gezondheid, welke vooral voor vrouwen sterk naar voren komen. Het huidige overzichtsartikel bespreekt vier studies, onderdeel van het proefschrift van Emmerink (2017), waarin de SDS onder heteroseksuele jongeren in Nederland verkend werd. In Studie 1 lag de focus op de ontwikkeling van een nieuwe vragenlijst voor het meten van de SDS ten aanzien van het gedrag van jonge mannen en vrouwen (de “Scale for the Assessment of Sexual Standards among Youth” (SASSY)). Er werd een goede psychometrische kwaliteit van het instrument vastgesteld. In Studie 2 werden de scores op de SASSY vragenlijst (welke bewuste denkbeelden meet) vergeleken met die op een indirecte meting, een Implicit Association Test (IAT, welke onbewuste denkbeelden meet). Mannen lieten op zowel de SASSY vragenlijst als op de IAT een denkbeeld zien in lijn met de SDS. Vrouwen lieten op de SASSY vragenlijst een denkbeeld zien in lijn met de SDS, maar op de IAT juist niet. Het lijkt erop dat de SDS op verschillende cognitieve niveaus werkt. In Studie 3 werd de relatie tussen het aanhangen van de SDS (de SASSY vragenlijst) met psychoseksuele correlaten bekeken. Mannen en religieuze jongeren blijken de SDS relatief sterker aan te hangen. Dit was tevens het geval voor mannen en vrouwen die sterker belang hechten aan hun eigen mannelijkheid/vrouwelijkheid. Voor alleen mannen was ook een sterker gevoel recht te hebben om seksueel seksueel plezier te ontvangen van de partner geassocieerd met het sterker aanhangen van de SDS. In Studie 4 werd de relatie tussen het aanhangen van de SDS en seksuele cognities en emoties bekeken. Hieruit bleek dat alleen voor vrouwen het sterker aanhangen
van de SDS gerelateerd was aan een lagere seksuele autonomie en het ervaren van meer negatieve emoties rondom seks. Ondanks dat de resultaten van de studies er op wijzen dat de SDS in Nederland geen dominant denkbeeld is (de gemiddelde scores waren steeds laag), lijkt het er op dat sommige groepen de SDS wel sterker aanhangen dan anderen. Een voortdurende aandacht voor de mogelijke effecten van de SDS op de seksualiteit van jongeren blijft daarom wenselijk. Het strekt tot aanbeveling zich in toekomstig onderzoek enerzijds te richten op de beïnvloedingsprocessen die ten grondslag liggen aan persoonlijke attituden in lijn met de SDS en anderzijds op de persoonlijke belevingswereld van seksualiteit en seksuele autonomie, het laatste met name bij meisjes en jonge vrouwen.

Gepubliceerd in 2018, jaargang 42, Nummer 1

De impact van kanker op intimiteit en seksualiteit: het doet meer dan je denkt!

  • Auteur Marjolein E.M. den Ouden, Madeleen J. Uitdehaag
  • Pdf openbaar Yes

Achtergrond: In Nederland zijn de meest voorkomende soorten kanker: borstkanker (28.1% bij vrouwen), prostaatkanker (19.5% bij mannen), darmkanker (15.5% bij mannen, 12.8% bij vrouwen) en longkanker (12.0% bij mannen en 10.4% bij vrouwen). De vijfjaarsoverleving is voor de meeste typen kanker toegenomen, waardoor het steeds belangrijker wordt om de langetermijngevolgen van de ziekte en/of behandeling op de kwaliteit van leven in ogenschouw te nemen. Het doel van deze literatuurstudie is een overzicht te geven van de impact van borstkanker, prostaatkanker, darmkanker en longkanker op de beleving van intimiteit en seksualiteit.
Methode: In de elektronische databanken van PubMed (MEDLINE), Cinahl en Web of Science werd systematisch gezocht naar studies die de impact van borstkanker, prostaatkanker, darmkanker of longkanker op intimiteit en seksualiteit beschreven. De gevonden artikelen zijn gescreend aan de hand van de drie domeinen van het seksueel functioneren (seksuele functie, seksuele identiteit en seksuele relatie). Intimiteit is opgevat als een belangrijk aspect binnen de seksuele relatie.
Resultaten: De zoekstrategie resulteerde in 80 studies, waarvan 45 over borstkanker, 20 over prostaatkanker, 5 over darmkanker en 10 over longkanker. Borstkanker, prostaatkanker, darmkanker, longkanker en de behandeling daarvan hebben impact op alle genoemde domeinen van het seksueel functioneren. De meeste studies waren gericht op de negatieve impact van kanker en/of behandeling op de seksuele functie.
Conclusie: De meeste studies richten zich op de impact op de seksuele functie en in mindere mate op de seksuele relatie en seksuele identiteit. Hoewel er een aantal studies zijn geïncludeerd over darmkanker en longkanker is de evidentie bij deze typen kanker beperkt.
Aanbevelingen: Vanwege de impact op het seksueel functioneren dienen zorgvrager en partner beide geïnformeerd te worden over de mogelijke impact van de kanker op intimiteit en seksualiteit. Het is van belang om voorkeuren en wensen rondom intimiteit en seksualiteit vroegtijdig te bespreken, zodat de behandeling hierop kan worden aangepast.

Gepubliceerd in 2017, jaargang 41, Nummer 4

Jong en kanker: Seksuele problematiek en zorgbehoeften

  • Auteur Vivian W.G. Burgers, Brenda L. den Oudsten, Olga Husson
  • Pdf openbaar Yes

Doel: Het schetsen van een literatuuroverzicht over de seksuele problematiek en gerelateerde zorgbehoeften waar adolescenten en jongvolwassenen die tussen de 15 en 39 jaar gediagnosticeerd worden met kanker (AYA’s) mee te maken kunnen krijgen.
Methode: In juni 2017 is een systematische literatuurzoekactie uitgevoerd binnen Pubmed (1946 - 2017) en PsychINFO (1806-2017). Relevante artikelen werden geselecteerd.
Resultaten: Resultaten van 14 studies, waarvan 11 kwantitatief en 3 kwalitatief, indiceren een negatieve impact van kanker bij AYA’s op seksueel gebied. Vrouwelijke AYA’s ervaren problemen met seksuele opwinding en interesse, genieten en ontspannen tijdens seksueel contact, bereiken van een orgasme, vaginale lubricatie en pijn. Mannen ervaren problemen met verlangen, erectieproblemen en ejaculatieproblemen. Een verminderd gevoel van lichamelijke aantrekkelijkheid en een verminderde seksuele activiteit worden genoemd als problemen voor zowel mannen als vrouwen. De AYA’s die onvervulde zorgbehoeftes rapporteren, spreken vooral over het missen van praktische hulp, informatie en/of hulpverlening.
Conclusie: AYA’s kunnen seksuele problemen ervaren ontstaan door en/of in standgehouden door fysieke, psychologische en sociale factoren en kunnen daarmee samenhangende (onvervulde) zorgbehoeftes ervaren.
Implicatie: Ondanks het toenemende aantal AYA-zorginitiatieven, is er meer aandacht nodig voor seksuele problematiek en zorgbehoeftes van AYA’s. Leeftijdsspecifieke interventies moeten ontwikkeld worden.

Gepubliceerd in 2017, jaargang 41, Nummer 4

Hersenen en seks vanuit een ander perspectief

  • Geschreven door Woet Gianotten

Hartmans C, Comijs H, Jonker C. Cognitive functioning and its influence on sexual behavior in normal aging and dementia. Int J Geriatr Psychiatry. 2014;29:441-6.

Wie in de breedte zoekt naar de seksuele gevolgen van allerlei ziekten komt in de literatuur af en toe ook de andere relatie tegen. Ik bedoel de onderzoeksbevindingen waarbij het lijkt dat seks juist ziekte voorkomt of gezondheid bevordert. Een ruime verzameling van zulke Health benefits of sexual expression werd gebundeld en in 2007 geupdate voor de PPFA (Planned Parenthood Federation of America). Dat is een verzameling met rijp en groen door elkaar, waarbij de vraag naar ‘De kip of het ei?’ uiteraard regelmatig om de hoek komt kijken.
Voor mij blijft dit thema boeien. Deels omdat daarin argumenten lijken te zitten om (para)medische professionals te motiveren meer aandacht te schenken aan de seksuele aspecten van hun werk. De vermeende voordelen liggen soms meer op het vlak van care’ en soms zelfs een beetje op het vlak van cure. Een nieuwe loot aan die stam is de relatie tussen seksuele activiteit en cognitief functioneren. In 2013 vond de Nederlandse Carien Hartmans in een literatuursearch dat niet-demente senioren die doorgaan met seksuele activiteit cognitief beter functioneren. Recenter zijn de bevindingen van het ELSA-onderzoek bij > 6.800 mannen en vrouwen (50-89 jr.) (Wright & Jenks, 2016). Er werd onder andere gekeken naar hun seksuele activiteit en er werden twee cognitieve tests afgenomen (één test voor executieve functie en één voor geheugen). Onafhankelijk van allerlei andere factoren (zoals leeftijd, rijkdom, relatie, depressie, eenzaamheid en kwaliteit van leven) bleek dat seksuele activiteit bij mannen significant samengaat met betere executieve functie en beter geheugen en dat het bij vrouwen significant samengaat met beter geheugen (maar niet met de geteste executieve functie). Volgens de auteurs zou dit implicaties mogen hebben voor het beleid ten aanzien van dementie preventie. Daar ben ik het hartgrondig mee eens.

 

Literatuur

https://www.google.nl/#q=PPFA++White+Paper+Health+Benefits

Wright H, Jenks RA. Sex on the brain! Associations between sexual activity and cognitive function in older age. Age Ageing, 2016;45:313-7.

Gepubliceerd in Internationale Publicaties

‘Gender doen’ in seks en sekswetenschap

  • Auteur Ine Vanwesenbeeck
  • Pdf openbaar Yes

In dit artikel wordt een analyse gemaakt van wat ondertussen vrij breed bekend staat als ‘gender doen’ en betrekt dit zowel op de seksuologische wetenschap als op de praktijk van (hetero)seksuele contacten. De rode draad door het verhaal wordt gevormd door een vijftal problemen die gesignaleerd worden in de wijze waarop er in de seksuologie met gender omgegaan wordt en de kennis die daarmee omtrent seks en gender ‘geconstrueerd’ wordt. Als antwoord op die problemen wordt vervolgens een interactioneel contextueel perspectief op gendered sexuality geëxploreerd. Geconcludeerd wordt dat sekseverschillen in seks in niet onbelangrijke mate bepaald worden door doorlopende sociale processen zoals selectieve aandacht, interpretatie en herinnering, regulatie en zelfregulatie, norm sending en expectancy confirmation. Er wordt een lans gebroken voor meer aandacht voor (en meer onderzoek naar) de microdynamica van gender in de dagelijkse (socio-seksuele) interactie en een beter begrip voor de wijze waarop gender en seksualiteit continu in de (seksuele én seksuologische) praktijk van alledag vorm krijgen.

Gepubliceerd in 2011, jaargang 35, Nummer 3

Chronische buik- en bekkenpijn: de patiënt bij de huisarts

  • Auteur Patrick Dielissen, Doreth Teunissen
  • Pdf openbaar Yes

Beschouwing.

In dit artikel wordt vanuit een huisartsgeneeskundig perspectief de diagnostiek, de behandeling, de seksuologische aspecten en de samenwerking met andere disciplines besproken ten aanzien van chronische buik- en bekkenpijn. Buik- en bekkenpijnen zijn complexe aandoeningen met een vaak chronisch karakter. De diagnostiek en behandeling is een uitdaging voor huisarts en patiënt. Het is belangrijk de patiënt goed te informeren over de diagnostische onzekerheden en de beperkingen van de behandelingen.

Gepubliceerd in 2013, jaargang 37, Nummer 2

Seksualiteit en EFT

  • Auteur Petra Deij, Judith van Verseveld
  • Pdf openbaar Yes

Casusbespreking.

Uit diverse internationale onderzoeken blijkt dat er een duidelijk verband is tussen de manier waarop iemand gehecht is en diens seksueel gedrag. Hieruit volgt dat er in de behandeling van de seksuele relatie aandacht kan en moet worden besteed aan de gehechtheidsstijl. In de praktijk van de seksuoloog en van de partnerrelatietherapeut komen problemen in de seksuele relatie aan de orde. De auteurs pleiten voor een betere verbinding tussen deze twee disciplines. Zij beschrijven in het kort de theorie van emotionally focused therapy (EFT), en verduidelijken de werking ervan aan de hand van een uitgebreide casus.

Gepubliceerd in 2013, jaargang 37, Nummer 3
Pagina 1 van 2